अर्जुनी मोरगाव: वाढत्या प्लॅस्टिक प्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी आणि गावाला १०० टक्के स्वच्छ बनवण्यासाठी गोंदिया जिल्ह्यातील अर्जुनी मोरगाव पंचायत समिती अंतर्गत येणाऱ्या ‘वडेगाव रेल्वे स्टेशन’ ग्रामपंचायतीने एक अत्यंत अभिनव आणि कौतुकास्पद पाऊल उचलले आहे. सरपंच श्रीकांत भीमराव लोणारे यांच्या संकल्पनेतून गावात सध्या ‘प्लॅस्टिक द्या आणि मोबदल्यात गूळ न्या’ हा अनोखा उपक्रम राबवण्यात येत असून, याला ग्रामस्थांचा उदंड आणि उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे.
नेमका उपक्रम काय आहे?
सध्या ग्रामीण तसेच शहरी भागात प्लॅस्टिक कचऱ्याची मोठी समस्या भेडसावत आहे. गावातील रस्ते, नाले आणि मोकळ्या जागांवर साचणारा प्लॅस्टिक कचरा पर्यावरणासाठी आणि जनावरांसाठी अत्यंत घातक ठरत आहे. यावर कायमस्वरूपी मात करण्यासाठी वडेगाव स्टेशनचे सरपंच श्रीकांत लोणारे, उपसरपंच, ग्रामसेवक आणि सर्व ग्रामपंचायत सदस्यांनी मिळून एक अफलातून शक्कल लढवली.
या उपक्रमांतर्गत, नागरिकांनी आपल्या घरातील आणि परिसरातील प्लॅस्टिकच्या पिशव्या, रिकाम्या बाटल्या, वेफर्सचे रॅपर्स आणि इतर टाकाऊ प्लॅस्टिक गोळा करून ग्रामपंचायतीमध्ये जमा करायचे आहे. ग्रामपंचायतीकडून जमा केलेल्या १ किलो प्लॅस्टिकच्या बदल्यात नागरिकांना चक्क १ किलो ‘गूळ’ मोफत दिला जात आहे.
उपक्रमाची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि फायदे:
दुहेरी फायदा (स्वच्छता आणि आरोग्य): एका बाजूला या उपक्रमामुळे गाव प्लॅस्टिकमुक्त होऊन रस्ते स्वच्छ होत आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला साखरेला एक उत्तम आणि आरोग्यदायी पर्याय असलेला ‘गूळ’ नागरिकांना मोफत मिळत आहे.
बालकांचा उत्स्फूर्त सहभाग: गुळाच्या आशेने आणि उत्साहाने गावातील लहान मुलेही रस्त्यावरील व परिसरातील प्लॅस्टिक गोळा करत आहेत. या निमित्ताने भावी पिढीत स्वच्छतेबाबत मोठी जनजागृती होत आहे.
कचऱ्याची शास्त्रीय विल्हेवाट: ग्रामपंचायतीकडे जमा झालेल्या या हजारो किलो प्लॅस्टिक कचऱ्याची अत्यंत सुरक्षित आणि योग्य पद्धतीने (MRF शेडमध्ये) विल्हेवाट लावली जाणार आहे, जेणेकरून पर्यावरणाची कोणतीही हानी होणार नाही.
सरपंचांचे मनोगत:
“स्वच्छतेसाठी लोकसहभाग वाढावा आणि गावकऱ्यांना आरोग्यासाठी फायदेशीर असा गोडवा मिळावा, या उदात्त उद्देशाने आम्ही हा उपक्रम सुरू केला आहे. यातून आमचे वडेगाव स्टेशन लवकरात लवकर १००% प्लॅस्टिकमुक्त आणि ‘शून्य-कचरा’ (Zero-Waste) गाव बनेल, असा मला सार्थ विश्वास आहे.”
— श्रीकांत भीमराव लोणारे, सरपंच (ग्रामपंचायत वडेगाव स्टेशन)
संपूर्ण जिल्ह्यासाठी एक ‘आदर्श मॉडेल’
केवळ दंड आकारून किंवा कायदे लादून स्वच्छता मोहिमा यशस्वी होत नाहीत; तर नागरिकांना सकारात्मक प्रोत्साहन दिल्यास किती मोठा आणि क्रांतिकारी बदल घडू शकतो, हे सरपंच श्रीकांत लोणारे आणि त्यांच्या संपूर्ण टीमने कृतीतून सिद्ध करून दाखवले आहे.
वडेगाव ग्रामपंचायतीचा हा पर्यावरणपूरक प्रयोग संपूर्ण गोंदिया जिल्ह्यासाठी आणि राज्यासाठी एक दिशादर्शक ‘आदर्श मॉडेल’ ठरत आहे. तालुक्यातच नव्हे तर संपूर्ण जिल्ह्यात सध्या या *’वडेगाव पॅटर्न’*ची जोरदार चर्चा असून, इतर ग्रामपंचायतींनीही याचे अनुकरण करावे अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. सर्व स्तरांतून या उपक्रमाचे आणि ग्रामपंचायतीचे भरभरून कौतुक केले जात आहे.
