जागतिक लसीरकण सप्ताह 24 ते 30 एप्रिल 2026 निमित्ताने
लसीकरण हा जागतिक उपक्रम जागतिक आरोग्य संघटना द्वारे जगभरात साजरा केला जातो, ज्याचा उद्देश प्रत्येकासाठी, सर्वत्र, रोगांपासून संरक्षण सुनिश्चित करणे हा आहे.जागतिक लसीकरण सप्ताह हा एक जागतिक आरोग्य सेवा कार्यक्रम आहे, जो दरवर्षी एप्रिलच्या शेवटच्या आठवड्यात २४ ते ३० तारखेदरम्यान साजरा केला जातो, ज्याचा उद्देश लसीच्या वापराला प्रोत्साहन देणे आणि सर्व वयोगटातील लोकांना संसर्गजन्य रोगांपासून संरक्षण देत आहे. केंद्र शासनाच्या युनिव्हर्सल लसीकरण धोरणानुसार शासकीय आरोग्य केंद्रांमध्ये सर्व लस मोफत उपलब्ध असल्याचे जिल्हा आरोग्य अधिकारी डॉ.अभिजीत गोल्हार यांनी सप्ताह अनुशंगाने माहीती दिली आहे. हा सप्ताह लसीकरणामुळे होणारे फायदे आणि रोगांपासून संरक्षण करण्याच्या महत्त्वावर भर देतो. लसीकरण हे बालमृत्यू व कुपोषण रोखण्यासाठी प्रभावी साधन आहे.सर्व आजारांवर लढण्यासाठी बाळाला जन्मापासूनच वेगवेगळ्या वयोगटात लसीकरण दिल्यास रोगाविरुद्ध लढण्यासाठी प्रतिकारक शक्ती निर्माण होते.त्यामुळे आरोग्य विभागामार्फत प्रत्येक गावात लसीकरण सत्राचे आयोजन करण्यात येत असते.गावपातळीवरील अतिजोखमीचे गाव,पाडे,विटाभट्टी,जंगलव्याप्त गावात लसीकरण सत्राचे आयोजन करण्यात येत असतात तसेच बालकांना सरंक्षित करण्यात येवुन आरोग्य कर्मचारी,आशा सेविका व अंगणवाडी सेविका यांच्या एकत्रित सहकार्याने कुठलाही बालक लसीकरणापासून वंचित राहणार नाही या दृष्टीने नियोजन करण्यात येत आहे.“लसीकरण करा, आजारांपासून संरक्षण मिळवा!” असा बहुमोल संदेश जिल्हा माता व बाल संगोपन अधिकारी डॉ.रोशन राऊत यांनी या प्रसंगी दिला आहे.
जागतिक लसीकरण सप्ताह 2026 थीम
या वर्षी, 2026 मध्ये, जागतिक लसीकरण सप्ताहाची थीम “प्रत्येक पिढीसाठी, लस कार्य करते” (“For every generation, vaccines work”).ह्याचा उद्देश लस कशी पिढ्यानपिढ्या लोक, कुटुंबे आणि समुदायांचे संरक्षण करत आहे, हे अधोरेखित करत आहे. ही थीम जीव वाचवण्यासाठी आणि रोग प्रतिबंधासाठी लसीकरणाची कामगिरी आणि सतत प्रयत्नांवर प्रकाश टाकते, वय किंवा स्थान काहीही असो, प्रत्येकाला जीवनरक्षक लसी उपलब्ध असतील याची खात्री करण्यासाठी जागतिक वचनबद्धतेवर भर देत असल्याची माहीती जिल्हा माता व बाल संगोपन अधिकारी डॉ.रोशन राऊत यांनी याप्रसंगी दिली आहे.
विषाणू किंवा जीवाणूंमुळे होणारे संसर्गजन्य रोग जे लसीकरणाद्वारे रोखता येतात, त्यांना लसीकरण प्रतिबंधक रोग (VPDs) म्हणून ओळखले जाते. हे VPD अजूनही 5 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांमध्ये मृत्यूचे प्रमुख कारण आहेत. लसीकरणामुळे मुलांमध्ये गंभीर क्षयरोग आजार, गोवर, रुबेला, कावीळ, मेंदूज्वर, अतिसार, न्युमोनिया, घटसर्प, धर्नुवात, डांग्या खोकला, रातआधंळेपणा, पोलियो,अतिसार/जुलाब,रातांधळे
जागतिक लसीकरण सप्ताहाचे महत्त्व-
लसीकरण हे बालकांच्या आणि प्रौढांच्या आरोग्याचे रक्षण करण्याचा एक किफायतशीर आणि प्रभावी मार्ग आहे. १९६० च्या दशकात लसीकरणासाठी राष्ट्रीय कार्यक्रम पहिल्यांदा योग्यरित्या स्थापित आणि समन्वित झाल्यापासून, लसींचा सार्वजनिक आरोग्यावर खोलवर परिणाम झाला आहे. लसीकरण दर खूप जास्त असलेल्या देशांमध्ये लसीकरणाद्वारे प्रतिबंधित करण्यायोग्य बालरोगांचे बहुतेक निर्मूलन करण्यात आले आहे. मुलांमध्ये (पाच वर्षांपेक्षा कमी) जागतिक मृत्युदर (मृत्यू) नाटकीयरित्या कमी झाला आहे, १९९० मध्ये प्रति १,००० जिवंत जन्मामागे ९३ होता, तो २०१८ मध्ये प्रति १,००० जिवंत जन्मामागे ३९ झाला आहे. सध्याच्या लसीकरण कार्यक्रमांद्वारे जागतिक आरोग्य संघटनेचाचा अंदाज आहे की दरवर्षी ३५ ते ५० लाख मृत्यू विविध आजारांमुळे रोखले जातील.
लसीकरणाचे महत्त्व
लसी ह्या आजारी पडण्याची शक्यता कमी करतात आणि योग्य वेळी लसीकरण केल्याने प्रतिकारशक्ती वाढण्यास मदत होऊ शकते.
- शरीराला हानी न पोहोचवता रोगप्रतिकारक शक्ती सक्रिय करणे.
- धोकादायक आणि संसर्गजन्य संसर्गजन्य जीवांपासून संरक्षण करणे.
- रोग निर्माण करणाऱ्या जीवाचा इतरांमध्ये प्रसार रोखणे.
- जीवनमान सुधारणे.
- आजारपण आणि मृत्यूदर कमी होतो.
- जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.
लसीकरण सप्ताहाचे महत्त्व
- जीवनरक्षक साधने: लस हे सार्वजनिक आरोग्यातील सर्वात शक्तिशाली साधन आहे. गेल्या ५० वर्षांत लसींनी १५० दशलक्षाहून अधिक जीव वाचवले आहेत.
- रोग प्रतिबंध: हा सप्ताह पोलिओ, गोवर, घटसर्प, डांग्या खोकला आणि रोटाव्हायरस यांसारख्या जीवघेण्या आजारांपासून संरक्षणाबाबत जागरूकता निर्माण करतो.
- नवीन लस: मलेरिया, HPV (ह्युमन पॅपिलोमाव्हायरस), कॉलरा, डेंग्यू आणि mpox यांसारख्या आजारांविरुद्धच्या नवीन लसींच्या महत्त्वावर भर दिला जात आहे.
- बाल आरोग्य: महाराष्ट्रात या अंतर्गत लहान मुलांचे वेळेवर लसीकरण करण्याचे आवाहन आरोग्य विभागामार्फत केले जात आहे.
