शैक्षणिक प्रवासात आर्थिक अडचणी अनेकदा विद्यार्थ्यांना अडथळा निर्माण करतात. विशेषतः इतर मागासवर्गीय (OBC), विमुक्त जाती,भटक्या जमाती आणि विशेष मागास प्रवर्गातील विद्यार्थी जे १० वी नंतर ११ वी किंवा १२ वीमध्ये शिक्षण घेतात, त्यांच्यासाठी शासनाने अनेक शिष्यवृत्ती योजना उपलब्ध करून दिल्या आहेत. या योजनांमुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क, परीक्षा शुल्क आणि जीवनावश्यक खर्चात मोठा आधार मिळतो. येथे ८ महत्त्वाच्या योजना सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
आठ महत्त्वाच्या शिष्यवृत्ती योजना
१) विजाभज विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (राज्य प्रायोजित)
2-पात्रता: पालकाचे वार्षिक उत्पन्न ₹1.50 लाख पेक्षा कमी असणे आवश्यक. विद्यार्थी महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा आणि १० वी पास असावा.
3-लाभ: शिक्षण फी, परीक्षा फी, निर्वाहभत्ता आणि इतर आवश्यक शुल्क.
4-वाटप: १००% शिष्यवृत्ती, म्हणजे संपूर्ण खर्च शासन भरतो.
२) विजाभज विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क (राज्य योजना)
1-पात्रता: विद्यार्थी शाळेमध्ये परीक्षा-नंतर शिक्षण घेत असावा, पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹8 लाखापर्यंत.
2-लाभ: ट्यूशन फी, परीक्षा फी, देखभाल भत्ता, इतर शुल्क.
3-वाटप: १००% खर्च शासन भरतो.
३) राजर्षी छत्रपती शाहू, महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती
1-पात्रता: विजाभज/विमुक्त प्रवर्गातील विद्यार्थी १० वी मध्ये ७५% किंवा अधिक गुण मिळवून ११ वी मध्ये प्रवेश घेतलेले असावे.
3-उद्दिष्ट: गुणवत्ता विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देणे.
४) विमाप्र विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती व शिक्षण शुल्क
1-पात्रता: विमाप्र प्रवर्गातील विद्यार्थी, पालकांचे उत्पन्न ₹1.50 लाख (शिष्यवृत्ती) / ₹8 लाख (शिक्षण शुल्क) पेक्षा कमी असावे.
3-वाटप: १००% शिष्यवृत्ती.
५) इमाव विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (केंद्र योजना)
1-पात्रता: OBC, EBC, DNT विद्यार्थी, पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹1.50 लाखापर्यंत.
2-लाभ: शिक्षण शुल्क, परीक्षा शुल्क, देखभाल भत्ता इ. ५०% शिष्यवृत्ती.
3-नोट: D.Ed आणि B.Ed अभ्यासक्रम यामध्ये समाविष्ट नाहीत.
६) इमाव विद्यार्थ्यांसाठी मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (राज्य योजना)
1-पात्रता: १० वी पास विद्यार्थी, पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹1.50 लाखापर्यंत.
2-लाभ: ट्यूशन फी, परीक्षा फी, देखभाल भत्ता, इतर शुल्क.
3-वाटप: ५०% शुल्क शासन भरण्यासाठी.
७) इमाव विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्क (राज्य योजना)
1-पात्रता: पालकांचे उत्पन्न ₹8 लाखापर्यंत, विद्यार्थी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी CAP फेरीत आलेले असावे.
या सर्व योजनांचा उद्देश अर्थिक अडचणींमुळे शिक्षण सोडण्यापासून विद्यार्थ्यांचे संरक्षण करणे हे आहे. या शिष्यवृत्ती योजनांमुळे विद्यार्थी फक्त शिक्षणावर लक्ष केंद्रित करू शकतात आणि त्यांच्या भविष्यासाठी मोठा टप्पा गाठू शकतात.सरकारने विद्यार्थ्यांसाठी एकूण ८ योजना तयार केल्या आहेत, ज्या १० वी पास झालेल्या OBC, Vimukta Jati, Nomadic Tribes आणि विशेष मागास प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी आहेत. या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी अर्ज करणं, आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करणं आणि CAP फेरीत सहभागी होणं महत्त्वाचे आहे.
